Wczesne wspomaganie rozwoju dziecka

Wczesne wspomaganie rozwoju dziecka

Z wiedzy psychologicznej wynika, że pierwsze lata życia dziecka mają szczególne znaczenie dla całego jego rozwoju, dlatego jest bardzo ważne, by ten czas został jak najlepiej wykorzystany. Należy poświęcić go przede wszystkim na tworzenie takich warunków, aby dziecko mogło jak najpełniej wykorzystać swój potencjał rozwojowy. Jeżeli ma ono stwierdzoną niepełnosprawność lub jest nią tylko zagrożone, potrzebne są przemyślane działania, które pomogą mu pokonywać trudności w poznawaniu świata, uczestniczeniu w życiu społecznym i osiąganiu samodzielności. Dzięki tym staraniom w dużej mierze udaje się zapobiegać negatywnym skutkom niepełnosprawności. Nawet jeśli nie da się całkowicie jej wyeliminować, to można sprawić, aby dziecko funkcjonowało jak najlepiej pomimo istniejących ograniczeń. W przypadku małego dziecka wspomaganie rozwoju wymaga dużego zaangażowania opiekunów, gdyż odbywa się ono przede wszystkim w toku codziennych czynności takich jak jedzenie, pielęgnacja, spacery czy wspólna zabawa. Oznacza to, że nie tylko dziecko, ale cała rodzina potrzebuje odpowiedniego wsparcia, które może uzyskać w ramach nurtu wczesnej interwencji, zarówno w poradniach psychologiczno-pedagogicznych a także w przedszkolach specjalnych oraz z oddziałami integracyjnymi. Dzięki współpracy specjalistów różnych dziedzin możliwe jest tworzenie zintegrowanych programów wspomagania rozwoju, dostosowanych do indywidualnych potrzeb dziecka. Kontakt z psychologiem ma duże znaczenie również dla rodziców, ponieważ muszą jak najszybciej przezwyciężyć poczucie zagubienia i zdobyć doświadczenie, jak radzić sobie w nowej sytuacji życiowej.

W celu stymulowania rozwoju dzieci z różnego rodzaju niepełnosprawnościami mogą być organizowane zajęcia wczesnego wspomagania rozwoju dzieci.

Wczesne wspomaganie rozwoju dziecka to wielospecjalistyczne, kompleksowe i intensywne działania mające na celu pobudzanie psychoruchowego i społecznego rozwoju dziecka od chwili wykrycia pierwszych sygnałów nieprawidłowego funkcjonowania do podjęcia nauki w szkole podstawowej (0-6 lat). Wczesna interwencja oznacza wszystkie realne poczynania, których celem jest stymulacja małego dziecka, w zakresie kompensacji braków rozwojowych. Wczesna interwencja, to także przygotowanie rodziców - pierwszych rewalidatorów i wychowawców do umiejętnego postępowania z dzieckiem i pozbycie się przez nich przekonania o własnej niekompetencji.     

Zajęcia te mogą być organizowane w przedszkolu specjalnym i integracyjnym, w szkole podstawowej specjalnej i integracyjnej, w domu rodzinnym lub innym miejscu pobytu dziecka.

Skierowanie dziecka na zajęcia wczesnego wspomagania wydaje organ prowadzący na podstawie wniosku rodziców i opinii wydanej przez placówkę stwierdzającą konieczność prowadzenia takich zajęć.

Zakres wczesnego wspomagania rozwoju dziecka może dotyczyć rozwoju motorycznego, stymulacji polisensorycznej, rozwoju mowy i języka, orientacji i poruszania się w przestrzeni, usprawniania widzenia, słuchu, umiejętności samoobsługi i funkcjonowania w środowisku.

Wczesna diagnoza często nie jest możliwa bez współudziału rodziców. To oni mają szansę obserwować dziecko przez całą dobę oraz w różnorodnych sytuacjach. To im intuicja podpowiada, że mimo braku wyraźnych nieprawidłowości, odczuwają niepokój spowodowany nieokreśloną dziwnością dziecka czy odmiennością jego rozwoju w porównaniu z rozwojem innych dzieci. Oni też mogą zauważyć coś, czego nie jest w stanie dostrzec czy wywołać w swym gabinecie lekarz, a co może stanowić istotny objaw diagnostyczny. Dzięki uważnej obserwacji mogą być podjęte bardzo wczesne środki zaradcze. Wczesna interwencja w założeniu kładzie duży nacisk na kształtowanie właściwych, obustronnych relacji między rodzicami a profesjonalistami.

Najważniejszym celem wczesnego wspomagania rozwoju jest zatem włączenie i zaangażowanie rodziców w proces  terapii, ponieważ to właśnie RODZICE najlepiej znają własne dziecko, jego potrzeby, mocne strony.  Przy profesjonalnym wsparciu specjalistów to właśnie oni są najbardziej kompetentnymi pierwszymi terapeutami niepełnosprawnego dziecka.

RODZICE to najważniejsze dla naszych dzieci osoby. To na ich barkach jest odpowiedzialność i często ciężar opieki nad dzieckiem. Staramy się włączać rodziców w życie przedszkola, rozmawiać i konsultować. Wszyscy nauczyciele, terapeuci i psycholog współpracując z rodziną, informując o zachowaniu, funkcjonowaniu, postępach i trudnościach dziecka starają się wesprzeć, czasem odciążyć a czasem zaangażować w opiekę i terapię dziecka. Ale zawsze staramy się pamiętać, że najważniejszym zadaniem rodzica jest być kochającym i troskliwym tatą i mamą.  To oni wspierają wysiłki dziecka, stwarzając warunki pobudzające do rozwoju; dostrzegają najważniejsze, odpowiednie dla poziomu rozwoju dziecka sprawności należące do różnych sfer rozwoju, a nie koncentrują się wyłącznie na rozwoju intelektualnym czy fizycznym.

Oddziaływania wczesnego wspomagania powinny rozpocząć się w jak najkrótszym czasie od momentu uzyskania informacji przez rodziców o nieprawidłowościach rozwoju dziecka. Wczesna interdyscyplinarna diagnoza oraz podjęcie terapii jest niezwykle istotne ze względu na dużą plastyczność centralnego układu nerwowego we wczesnym okresie rozwoju dziecka.

Najważniejszymi celami prowadzonej terapii są:

Dla dziecka:

  • systematyczne dążenie do poprawy jakości życia , do zapewnienia pełnego radości, pozbawionego napięć dzieciństwa, pomimo występującej niepełnosprawności  lub zaburzeń rozwoju;
  • poprawa  ogólnego stanu zdrowia ;
  • zapobieganie występowaniu i  pogłębianiu się niepełnosprawności w rozwoju psychoruchowym;
  • pomoc w pełnym wykorzystaniu potencjału rozwojowego, jakim dysponuje w zakresie funkcji poznawczych, rozwoju ruchowego, komunikacji i kontaktów społecznych;
  • pomoc w budowaniu trwałych więzi i znaczących relacji z osobami w najbliższym otoczeniu;
  • wyzwalanie i wzmacnianie samorzutnej aktywności społecznej, poznawczej i komunikacyjnej, przejawianej w różnych formach zabawy.

Dla rodziców:

  • dostarczanie wsparcia w związku z długotrwałym kryzysem emocjonalnym wynikającym z faktu niepełnosprawności ich dziecka;
  • pomoc w zaakceptowaniu siebie w roli rodzica dziecka niepełnosprawnego;
  • stopniowe przygotowanie do roli osób wspomagających rozwój ich dziecka;
  • dostrzeganie mocnych stron swojego dziecka i stwarzanie mu, jak najlepszych warunków rozwoju (aranżacja otoczenia, dobór przedmiotów do zabawy i wspólnych zabaw);
  • pomoc w coraz pełniejszym osiąganiu kompetencji rodzicielskiej, postrzeganiu siebie, jako ,,wystarczająco dobrych rodziców”
  • wsparcia w procesie pełnej akceptacji niepełnosprawnego dziecka,
  • rozpoznawania jego zachowań i ich odpowiedniej interpretacji oraz prawidłowej reakcji na nie,
  • informowania o potrzebie wyposażenia dziecka w niezbędny sprzęt, pomoce i inne przedmioty.

RODZICU,  wspierając swoje dziecko pamiętaj!

Wysłuchaj ,,prośby” dziecka:

  1. Pomóż mi to zrobić samodzielnie
  2. Daj mi szanse uczyć się na moich błędach
  3. Znajdź czas na wspólna zabawę, spędzaj ze mną czas
  4. Rozmawiaj ze mną – tłumacz mi czym jest świat
  5. Doceń moje sukcesy – lubię, gdy mnie chwalisz
  6. Pozwól mi doświadczać nowych sytuacji – pokaż jak zrobić to bezpiecznie
  7. Słuchaj mnie – pozwól mi podejmować decyzję na miarę mojego wieku

Podsumowując należy stwierdzić, że wczesna interwencja jest interdyscyplinarnym podejściem, umożliwiającym objęcie specjalistyczną opieką dziecko oraz jego rodzinę od chwili rozpoznania pierwszych niepokojących symptomów zaburzeń. Wczesne wspomaganie rozwoju dziecka oraz rodziny w realizacji procesu terapeutycznego stwarza szanse rozwojowe, umożliwiające osiągnięcie określonych dojrzałości fizycznych, poznawczych i emocjonalnych. Podjęcie działań stymulujących dziecko we wczesnym etapie jego rozwoju ma bezpośredni wpływ na osiągnięcie większej niezależności, samodzielności i lepszej jakości życia w okresie dorosłości. 

Opracowała: Jolanta Kill

Bibliografia:  Materiały szkoleniowe