Rozwój mowy dziecka

ROZWÓJ MOWY DZIECKA

 

„Należy do dobrego wychowania dzieci, ażeby dobrze wykształcić narzędzie mowy,ażeby dzieci nauczyć każde słowo doskonale, wyraźnie i czysto wymawiać. I to będzie pierwsza nauka, którą dzieci powinny odebrać od matki,  ojca i wychowawców”.

J. Śniadecki

 

Mowa jest delikatną i trudną do opanowania funkcją. Jej rozwój zaczyna się już od pierwszych dni życia dziecka. Sprawne posługiwanie się językiem i mówieniem, jest jedną z najważniejszych umiejętności zapewniających człowiekowi pełne uczestnictwo w życiu społecznym. Czuwanie nad prawidłowym rozwojem mowy dziecka od niemowlęctwa, aż do ukończenia kształcenia należy do podstawowych obowiązków rodziców, lekarzy, pedagogów,  logopedów.

Proces kształtowania się mowy uzależniony jest  od poziomu rozwoju umysłowego i emocjonalnego oraz warunków środowiskowych i społecznych (w tym: wzorca wymowy funkcjonującego w rodzinie, atmosfery, stylu wychowania i postaw rodziców).

Dla prawidłowego kształtowania i rozwoju mowy konieczne jest właściwe funkcjonowanie:

  1. narządu słuchu,
  2. aparatu artykulacyjnego (wargi, język, podniebienie, policzki, uzębienie),
  3. aparatu fonacyjnego (krtań, gardło, jama nosowa),
  4. oddechowego (płuca, oskrzela, tchawica),
  5. ośrodkowego układu nerwowego.

Wadliwe funkcjonowanie któregokolwiek z tych elementów komplikuje prawidłowe kształtowanie i rozwój mowy. W efekcie może dawać różnego rodzaju zaburzenia i wady.

Dzięki procesom społecznej adaptacji dziecko uczy się używać krtani, języka, warg, podniebienia i szczęk do produkowania dźwięków, chociaż pierwotnie są to narządy przeznaczone do oddychania, żucia i połykania. Dopiero wtórnie stają się one narządami mowy. Zanim dziecko nauczy się wyrażać swe myśli, musi przejść wiele etapów, podczas których stopniowo zdobywa umiejętność koordynowania różnych grup mięśni do wytworzenia mowy artykułowanej. Mówienie jest sprawnością, którą nabywa się wolniej  i z większym trudem niż innych sprawności motorycznych.

Rozwój mowy dziecka trwa kilka lat, według Leona Kaczmarka w rozwoju mowy wyodrębnia się cztery okresy:

okres melodii (0-1 r. ż.),

okres wyrazu (1-2 r. ż.),

okres zdania (2-3 r. ż.),

okres swoistej mowy dziecięcej (3-7 r. ż.).

 

 

POWSTAWANIE POSZCZEGÓLNYCH GŁSEK

 

WIEK DZIECKA

 

ARTYKULACJA GŁOSEK

   Pierwsze miesiące życia

Głużenie- powstają przypadkowe dźwięki

   Ok. 6 miesiąca życia

Gaworzenie- powtarzanie usłyszanych dźwięków

   1-2 rok życia

Pojawiają się pierwsze wyrazy: mama, tata, baba

Samogłoski: a, o, u, i, y, e

Spółgłoski: p, pi, b, bi, m, mi, d, t, n

2-3 rok życia

Pojawiają się proste zdania

Samogłoski: ą, ę,

Spółgłoski: w, f, wi, fi, ś, ź, ć, dź, ń, l. li, k, g, h, ki, gi, j, ł, s, z, c, dz

4-5 rok życia

Pojawia się głoska r

Czasem głoski: sz, ż, cz, dż

5-6 rok życia

Utrwalone są głoski: sz, ż, cz, dż

7 rok życia

Opanowana jest technika mówienia

 

Okres  swoistej  mowy  dziecięcej za: G.Demel

Wiek

Głoski, które dziecko  powinno już opanować

3- latek

a, o, e, u, i, y, ą, ę, m, b, p, f, w, ś, ć, ź, dź,  k, g, h, t, d, n, l, j, ł

4- latek

dochodzą głoski: s, z, c, dz (może  już pojawić się r)

5- latek

ustalają się głoski sz, ż, cz, dż; powinna być realizowana  głoska r, ale często zaczyna się ona dopiero  pojawiać

6- latek

realizowane powinny być już wszystkie głoski

 

NAJCZĘSTSZE TRUDNOŚCI ARTYKULACYJNE

Najczęściej występujące

trudności artykulacyjne

Charakterystyka trudności

 

Nieprawidłowa wymowa głosek s, z, c, dz

Zastępowanie ich przez: sz, ż, cz, dż, ś, ź, ć, dź

Wymowa międzyzębowa

W czasie artykulacji język znajduje się między zębami

Wymowa boczna

W czasie artykulacji język skręcony w bok, nieprzyjemny poświst

Nieprawidłowa wymowa głosek sz, ż, cz, dż

Zastępowanie ich przez: s, z, c, dz, ś, ź, ć, dź

Wymowa międzyzębowa

W czasie artykulacji język znajduje się między zębami

Wymowa boczna

W czasie artykulacji język skręcony w bok, nieprzyjemny poświst

Nieprawidłowa wymowa głosek ś, ż, ć, dź

Zastępowanie ich przez: s,z, c, dz,  sz,ż, cz, dż

Wymowa międzyzębowa

W czasie artykulacji język znajduje się między zębami

Wymowa boczna

W czasie artykulacji język skręcony w bok, nieprzyjemny poświst

Nieprawidłowa wymowa  głoski r

Zastępowanie jej przez: j lub l

Wymowa międzyzębowa

W czasie artykulacji język znajduje się między zębami

Wymowa boczna

W czasie artykulacji język skręcony w bok, nieprzyjemny poświst

r gardłowe

Drży tylna ściana gardła zamiast czubka języka

r francuskie

Drży języczek przy podniebieniu miękkim, zamiast czubka języka

r policzkowe

Drżą policzki zamiast czubka języka

r wargowe

Drżą wargi zamiast czubka języka

Nieprawidłowa wymowa głoski k, g

Zastępowanie ich przez:  t, d

Wymowa boczna

W czasie artykulacji język skręcony w bok, nieprzyjemny poświst

Ubezdźwięcznienie

Głoski dźwięczne:                                               b,  bi,  g,  gi, z,  zi, dz, dzi, w, wi,  dż,  ż,  d

Zamienione na odpowiednie bezdźwięczne:      p,  pi,  k,  ki, s,  si,  ć,   ci,   f,   fi,  cz,  sz,  t

np. woda= fota żaba= szaba

 

Pamiętajmy, że rozwój mowy dzieci  nie przebiega jednakowo, jak również kolejność pojawiających się poszczególnych głosek: u jednych rozwija się szybciej, i te dzieci zaczynają mówić wcześniej, u innych zaś wolniej, co przejawia się późniejszymi początkami mowy, w zależności od psychofizycznego rozwoju dziecka np. funkcjonowania ośrodkowego układu nerwowego, budowy narządów mowy, słuchu. Duży wpływ na rozwój mowy dziecka ma środowisko rodzinne, ponieważ dziecko przyswaja sobie ją od najbliższego otoczenia drogą naśladownictwa.

Opracowała: Małgorzata Górecka

 

 

 

 

Literatura:

Demel G., Minimum logopedyczne nauczyciela przedszkola., Warszawa 1996

Styczek I., Logopedia, PWN, Warszawa 1983

Kaczmarek L., Nasze dziecko uczy się mowy, Lublin 1977

Minczakiewicz E. M., Mowa, rozwój- zaburzenia- terapia, Kraków 1997